Nieuws

Refill in de supermarkt: hoe bulk de logistiek op zijn kop zet

 

Minder verpakkingen, minder afval: veel winkels en supermarkten zetten in op verkoop in bulk. Een mooi idee, maar hoe pak je dat als winkel praktisch aan, zeker in de stad, waar elke vierkante meter telt? En wat hebben klanten nodig om verpakkingsloos te winkelen?

Samen met Valipac gaven we Ecores, een adviesbureau voor duurzame ontwikkeling en circulaire economie, en Urbike, een coöperatie gespecialiseerd in fietslogistiek en duurzame stadsdistributie, de opdracht om dat uit te zoeken. Zij brachten de volledige logistieke keten in kaart: wat werkt, waar loopt het mis en welke kansen liggen er voor hergebruik van transportverpakkingen bij bulk in de retail?
 

Refill: een eenvoudig principe

Hervullen, navullen, refill: het komt op hetzelfde neer. De klant vult aan een navulstation zijn eigen recipiënt, of een herbruikbare verpakking die hij in de winkel kan lenen of kopen. Een nieuwe wegwerpverpakking is dan niet meer nodig. Met de nieuwe Europese verpakkingsverordening (PPWR) geeft Europa dat principe een stevige duw in de rug.
 

Wat zegt de PPWR?

  • Winkels: vanaf 1 januari 2030 moeten winkels groter dan 400 m² ernaar streven om 10% van hun verkoopoppervlakte voor te behouden voor navulstations, voor zowel food als non-food.
  • Horeca: vanaf februari 2027 moeten klanten hun eigen beker of bakje kunnen meebrengen. Vanaf februari 2028 komt daar een herbruikbare verpakkingsoptie voor afhaalmaaltijden bij en moet elk take-awayverkooppunt -op de micro-ondernemingen na- zijn cliënteel een herbruikbare optie aanbieden.
  • Transportverpakkingen: tegen 2030 moet 40% herbruikbaar zijn, tegen 2040 70%. Voor sommige materialen, zoals karton, gelden uitzonderingen. Circuleert een transportverpakking enkel tussen de eigen Europese vestigingen van een bedrijf of binnen de lidstaat? Dan ligt de lat tegen 2030 op 100%.

Alle PPWR-vereisten rond hergebruik en refill op een rij? Lees ons artikel PPWR Insights 5 – Wat wordt de rol van herbruikbare verpakkingen?
 

Eenvoudig op papier, goed opletten in de praktijk

Een silo of dispenser, een schepje of een kraantje en klaar? Neen, er komt meer bij kijken. Immers, méér navulpunten in de winkel met herbruikbare verpakkingen in de toelevering vragen om een herziening van de hele keten, van producent tot kassa. De studie onderscheidt drie grote uitdagingen.

  1. De bevoorrading in herbruikbare verpakkingen

    Vooral in de stad is transport en stockage een uitdaging: het gaat vaak om kleine volumes en uiteenlopende types bulkverpakkingen. Bovendien komen producten hogerop in de keten, van producent tot winkel, nog vaak in wegwerpverpakkingen binnen. Volgens de Belgische Barometer voor Bulk en Hergebruik 2026 botst 40% van de verpakkingsloze winkels op leveranciers die niet in bulk of in herbruikbare verpakkingen leveren, terwijl dezelfde studie aantoont dat er wel al veel alternatieve, herbruikbare transportverpakkingen bestaan. 

    Wat helpt?
    • Standaardiseer herbruikbare transport recipiënten, zodat meerdere leveranciers ze kunnen gebruiken en ze beter stapelbaar zijn in de winkel en tijdens het transport.
    • Combineer leveringen en ophalingen: breng nieuwe producten en neem in dezelfde rit de lege verpakkingen mee.
    • Evalueer de mogelijkheid om synergieën te creëren door samen te werken met leveranciers die herbruikbare transportverpakkingen kunnen afvullen, transporteren en reinigen in een gestandaardiseerde pool.
       
  2. De winkelinrichting

    Een goed navulstation is stevig genoeg voor dagelijks gebruik, zonder de medewerkers letterlijk te zwaar te belasten. Het moet ook bij het product passen, om voedselverspilling te vermijden. Daarnaast blijft informatie een aandachtspunt: houdbaarheidsdatum, voedingswaarden, ingrediënten en allergenen moeten traceerbaar blijven, ook zonder originele verpakking.

    Wat helpt?
    • Communiceer duidelijk. Logo’s, pijlen, heldere prijsinformatie en behulpzaam personeel nemen twijfels over hygiëne, gebruiksgemak en prijs weg. Een Brits experiment uit 2022 toonde aan dat de transacties in de bulkzone van een supermarkt na een maand extra sensibilisering met 46% stegen.
    • Plaats navulstations op werkhoogte: buiten het bereik van kinderhandjes, maar vlot te bedienen en te reinigen.
       
  3. Het consumentengedrag

    Ook de klant bepaalt mee of een navulpunt aanslaat. Verspilling, verkeerd gebruik en twijfels over hygiëne spelen een rol. Een belangrijk obstakel is de onvoorbereide shopper: wie zijn eigen verpakking vergeet, koopt een voorverpakte versie of laat het product liggen.

    Wat helpt?
    • Bied in de winkel herbruikbare consumentenverpakkingen aan. Zo wordt navullen toegankelijk voor iedereen, ook voor wie niets bij zich heeft.
    • Vraag een waarborg op herbruikbare verpakkingen: dat verhoogt de retourgraad.
    • Gebruik een aangepast navulstation voor het product, zodat klanten een betere controle over de hoeveelheid product krijgen en verspilling wordt vermeden.

Zelf aan de slag met refill?

Leefmilieu Brussel bundelde praktische fiches en een uitgebreide gids voor zero afval in voedingszaken, met onder meer aanbevolen procedures voor droge bulkvoeding. Een volledig overzicht vindt u op de pagina van Leefmilieu Brussel over afvalvermindering in horeca en voedingswinkels.

Op zoek naar een partner? In de Reduce & Re-Use MatchMaker brengen Fost Plus en Valipac vraag en aanbod rond hergebruik en refill samen.

Over de studie: “Systèmes de recharge pour les magasins de vente en vrac : étude sur les solutions de réutilisation B2B” werd in maart 2026 in opdracht van Fost Plus en Valipac opgeleverd door Ecores en Urbike.