Vanaf 2030 legt de Packaging and Packaging Waste Regulation (PPWR) alle EU-lidstaten bindende doelstellingen op voor recyclage en het gebruik van gerecycleerd materiaal. Of een land die doelstellingen haalt, hangt in grote mate af van hoe zijn systeem voor uitgebreide producentenverantwoordelijkheid (UPV) georganiseerd is. Werkt één UPV-organisatie per afvalstroom beter, of kan een markt met meerdere concurrerende PRO's (Producer Responsibility Organisations) even goed presteren? Een recente EUROPEN-studie geeft een duidelijk antwoord — en België, met Fost Plus als single PRO voor huishoudelijke verpakkingen, illustreert meteen waarom.
Niet de markt an sich, wel de snelheid van beslissen
De EUROPEN-studie stelt iets genuanceerds vast: marktstructuur is niet op zich bepalend voor recyclageprestaties. Wat wél telt, is hoe snel, kostenefficiënt en eenvoudig een systeem vier ontwerpkeuzes kan maken die overal blijken door te wegen: ecomodulatie, nationale dekking, sorteerinfrastructuur en financiële transparantie. En net daar toont een single-PRO-model een structureel voordeel. Eén organisatie met centrale regie over het volledige inzamel- en sorteertraject kan deze knoppen sneller afstemmen dan een verzameling concurrerende operatoren die elk hun eigen tarievenlogica en contracten hanteren.
Wat dat in de praktijk oplevert
Fost Plus illustreert dat dit geen theoretisch voordeel is. Op de vier pijlers:
- Granulaire ecomodulatie — 16 afzonderlijke tariefcategorieën voor plastic verpakkingen, van €0,36/kg voor transparante PET-flessen tot een ontradend tarief van €4,4/kg voor niet-recycleerbare verpakkingen. Net die granulariteit is volgens de studie de beste voorspeller van recyclageprestaties.
- 100% nationale dekking — contracten met alle 36 afvalintercommunales garanderen één uniforme sorteerboodschap, in steden en op het platteland.
- Robuuste sorteerinfrastructuur — tussen 2019 en 2021 breidde Fost Plus de sorteerstromen voor plastic uit van vier naar elf, met daarnaast ook nieuwe technologie voor klein aluminium.
- Financiële transparantie — Fost Plus scoort het maximum (6 op 6) op de EUROPEN-transparantie-index, met contractueel vastgelegde koppeling tussen recyclageresultaten en vergoedingen aan intercommunales.
Het resultaat: een recyclagegraad van 76% voor flexibele plastic verpakkingen, tegenover een EU-gemiddelde van amper 13,1%. Tussen 2020 en 2021 steeg het aandeel lokaal verwerkte plastic recyclagecapaciteit van 9% naar 75%, met zes operationele sites tegen eind 2026. En het aandeel niet-recycleerbare verpakkingen in de Belgische rekken daalde tussen 2019 en 2024 van 20.000 naar 7.000 ton.
Geen overwinning zonder huiswerk
Een geloofwaardig standpunt erkent ook wat nog niet lukt. Een deel van de verpakkingen die wél in de PMD-zak mogen, wordt in de praktijk nog niet of onvoldoende gerecycleerd — een risico voor het vertrouwen van de burger in de sorteerboodschap. Voor polystyreen (PS, XPS, EPS) haalt België vandaag 32% recyclage, ver onder de 55%-drempel voor recyclage-op-schaal die de PPWR tegen 2035 oplegt. En het optrekken van het aandeel gerecycleerd materiaal in huishoudelijke verpakkingen blijft een uitdaging zolang dat op vrijwillige basis gebeurt .
Deze punten ondergraven het argument niet — ze bevestigen net dat een single-PRO-model sneller en coherenter kan bijsturen dan een versnipperde markt zou kunnen.
België behaalt vandaag de hoogste recyclagegraad van de volledige EU-27. Dat is geen toeval, maar het resultaat van een systeem dat vier bepalende knoppen centraal en snel kan bijstellen. Een competitief model met meerdere PRO's zou in theorie hetzelfde niveau kunnen bereiken — maar enkel met aanzienlijke bijkomende investeringen (een centraal register, onafhankelijk toezicht, afgedwongen harmonisatie) die in een single-PRO-model simpelweg overbodig zijn. Dit is het eerste in een reeks standpunten waarmee Fost Plus dit jaar inzet op een onderbouwde, transparante positionering over de thema's die er het meest toe doen.
Benieuwd naar het volledige bewijs?