Al tien jaar vormt Mooimakers de motor achter de strijd tegen zwerfvuil en sluikstort in Vlaanderen. Wat begon als een engagement van de industrie, geconcretiseerd via het samenwerkingsverband tussen Fost Plus, de OVAM en de VVSG, groeide uit tot een breed gedragen beweging die burgers, scholen, bedrijven, verenigingen en lokale besturen verenigt in één missie: een proper Vlaanderen.
De bouwstenen: samenwerking en opschaling
Mooimakers ondersteunt lokale besturen op verschillende manieren; van subsidies tot coaching trajecten en van opruimmateriaal tot nationale campagnes. Het resultaat? Binfluencers, letterlijke ‘monster’ boetes of catwalks met propere looks.
Een van de krachtigste elementen binnen Mooimakers is het groeiende netwerk van vrijwilligers. In 2024 zamelden bijna 26.000 vrijwilligers samen zo’n 1.100 ton zwerfvuil in, goed voor ongeveer 20% van het totaal ingezamelde zwerfvuil in België. Deze enorme inzet toont de meerwaarde van Mooimakers als burgerbeweging. Een Mooimaker zijn, is een bewijs van maatschappelijke betrokkenheid in een steeds individualistischere maatschappij. Door inzet van vrijwilligers kunnen kleinschalige acties uitgroeien tot lokale bewegingen, schaalbaar in tijd en ruimte.
Hoewel sensibilisering en participatie de fundamenten van de werking vormen, neemt handhaving een steeds belangrijkere plaats in. In 2024 werden zo’n 27.000 GAS-boetes uitgeschreven voor zwerfvuil en sluikstort. Steeds meer steden en gemeentes zetten bovendien camera’s in om overtreders te betrappen, onder andere aan glasbollen of snelwegparkings. Het is misschien geen populaire maatregel, maar de combinatie van preventie, sensibilisering en handhaving levert het beste resultaat op de lange termijn.
Ondanks alle inspanningen blijft zwerfvuil een hardnekkige uitdaging. In 2024 zamelden lokale besturen 6.900 ton zwerfvuil in. Tegen 2030 moet dit met 20% dalen (ten opzichte van referentiejaar 2023), maar daar zijn we nog niet.
Gedeelde verantwoordelijkheid
Er gaan daarom steeds meer stemmen op ten voordele van het principe ‘de vervuiler betaalt’. Daarmee wordt doorgaans bedoeld dat bedrijven de kosten moeten dragen voor het zwerfvuil dat hun producten veroorzaken. Net daarom onderschreef het verpakkende bedrijfsleven in 2016 een samenwerkingsovereenkomst waarbij ze hun engagement voor het realiseren van een integraal zwerfvuilbeleid versterkten . Concreet dragen ze hier 9,6 miljoen euro per jaar voor bij (voor Vlaanderen), bedoeld voor de financiering van Mooimakers. Op die manier nemen bedrijven al vele jaren hun verantwoordelijkheid, naast de lokale besturen en de burgers.
Bedrijven, en bij uitbreiding Fost Plus, zijn trots op wat Mooimakers al 10 jaar realiseert en kijkt ernaar uit om ook de volgende jaren hun engagement voor een proper Vlaanderen onvermoeid verder te zetten, maar dan wel binnen proportioneel en competitief kader.